Atapuerca Keşifleri
Yaklaşık otuz yıl öncesine kadar, arkeolojik araştırmalar insanın Avrupa’da ortaya çıkışını 500.000-600.000 yıl öncesinde konumlandırıyordu. İspanya’da bu kadar eski hominid (büyük insansı primatlar, insangiller) kalıntılarına rastlanmamıştı, ancak bazı yontulmuş taşlar bulunmuştu.
Son yıllarda ise Burgos’a çok yakın olan Atapuerca Dağları’nda yapılan keşifler bu hipotezi tamamen değiştirdi. 1994 yılında, Gran Dolina (Büyük Dolin) adlı çukurlukta yapılan bir araştırmada, yaklaşık 850.000 yıl öncesine ait olduğu belirlenen bir hominid kalıntısı bulundu. Bu, o zamana kadar Avrupa’da bulunan en eski hominid kalıntısıydı.
Atapuerca araştırma ekibi, bunun farklı bir hominid türü olduğu sonucuna vardı. Bu nedenle, türün evrimiyle ilgili yeni bir hipotez önerdiler. Atapuerca’daki bu yerleşimciler, Homo erectus (dik insan) ile Orta Pleistosen’den (Buz Devri) itibaren Avrasya’ya yayılan iki türün (Homo neardenthalensis [Neandertal] ve Homo sapiens [modern insan]) arasında bir ara form olan Homo antecessor (insan öncüsü) olarak adlandırıldı.
2007 yılında ise vadideki başka bir alanda, Sima** de los Elefantes’te yeni bir keşif yapıldı. Burada, 1,3 milyon yıl öncesine tarihlenen, tanımlanamayan bir hominide ait bir çene parçası ve birkaç çakmaktaşından alet bulundu. Henüz yeterli bilgi olmadığı için tanımlanamayan bu tür, Avrupa’daki hominizasyon sürecini 1 milyon yıl öncesine kadar götürebilir.
Daha sonraki bulgular Atapuerca’nın önemini doğrulamıştır. 1998’de, Sima de los Huesos adlı başka bir bölgede, yaklaşık 500.000 yıl öncesine tarihlenen 32 insana ait kalıntılar bulundu. Bunlar, Neandertal öncesi bir tür olan Homo heidelbergensis olarak sınıflandırıldı. Bu kalıntılar arasında, türün en iyi korunmuş örneği olan 5 numaralı kafatası da yer almaktadır. Ayrıca, yaklaşık 50.000 yıl öncesine ait çok sayıda Homo neardenthalensis kalıntısı da bulunmuştur.
*Kaba Taş Devri, Yontma Taş Devri, Eski Taş Çağı
**Büyük mağara, kanyon vb. derin uçurum ya da yarık, düden
Atapuerca’daki Sima de los Huesos’ta bulunan en etkileyici kalıntılardan biri, kazıcılar tarafından Kral Arthur’un kılıcına atıfla “Excálibur” adı verilen, kırmızı kuvarsitten yapılmış bu baltadır. Yaklaşık 400.000 yıl öncesine tarihlenmektedir ve büyük bir hassasiyetle yontulmuştur. Arkeologlar, bunun Homo heidelbergensis türüne ait bir gruba ait olduğunu ve cenaze ritüellerinde kullanıldığını düşünmektedir.
Atapuerca’daki Sima de los Huesos’tan çıkan 5 numaralı kafatası (nam-ı diğer Miguelón), yaklaşık 400.000 yıl öncesine aittir ve şimdiye kadar bulunanlar içinde en iyi korunmuş olanıdır. Ayrıca, Atapuerca’da yaklaşık 780.000 yıl öncesine tarihlenen, 14 yaşında bir genç bir insana ait çene ve diş parçaları da bulunmuştur. Bunlar, Avrupa’da şimdiye kadar bulunan en eski insan kalıntılarıdır. Atapuerca kazı alanı, UNESCO tarafından Dünya Mirası ilan edilmiştir